ایران با دستاوردهای علمی چشمگیر در هوش مصنوعی، رتبه ۱۵ جهانی و اول غرب آسیا را کسب کرده، اما در تجاریسازی و کاربرد عملی فناوریها با چالشهایی مواجه است. عوامل اقتصادی و سیاستگذاری ناکارآمد مانع بهرهبرداری کامل از پتانسیلهای علمی میشوند.
به نقل از خبرگزاری عصر اقتصاد، ایران، با تاریخچهای درخشان در تولید دانش علمی، در عرصه هوش مصنوعی (AI) به دستاوردهای چشمگیری در سطح جهانی نائل آمده است. بر اساس گزارشهای معتبر، ایران در سال ۱۴۰۴ موفق به کسب رتبه پانزدهم جهانی و مقام اول در غرب آسیا از نظر تعداد مقالات علمی منتشرشده در زمینه AI شد. این دستاوردها، که از سوی رتبهبندیهای بینالمللی همچون Nature Index تأیید شدهاند، نشاندهنده توانمندیهای بالقوه دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی ایران است که با تولید هزاران مقاله علمی و تربیت متخصصان برجسته، در عرصه جهانی میدرخشند.
با این حال، زمانی که به حوزه کاربرد عملی و تجاریسازی فناوریهای هوش مصنوعی میپردازیم، تصویر متفاوتی نمایان میشود. در شاخص جهانی نوآوری ۱۴۰۴، ایران در رتبه ۱۰۹ ورودیهای نوآوری قرار گرفت و در رتبهبندی آمادگی AI برای خدمات عمومی، جایگاه ۹۴ را به خود اختصاص داد. این در حالی است که ایران در میان کشورهای اسلامی همچنان پیشتاز است. این شکاف عمیق میان رتبههای علمی برتر و کاربرد عملی ضعیف یکی از چالشهای اصلی اکوسیستم فناوری ایران به شمار میرود که ریشه در عوامل ساختاری، اقتصادی و سیاستگذاری دارد.
تحلیل این شکاف از منظر اقتصادی نشان میدهد که عوامل متعددی در این ناتوانی در تجاریسازی مؤثرند. از جمله میتوان به محدودیتهای سرمایهگذاری، عدم وجود زیرساختهای مناسب و سیاستگذاریهای ناکارآمد اشاره کرد. این مسائل نه تنها مانع از بهرهبرداری کامل از پتانسیلهای علمی میشوند، بلکه به کاهش سرعت نوآوری و توسعه اقتصادی نیز منجر میشوند. در این میان، توجه به ایجاد زیرساختهای مناسب و تدوین سیاستهای حمایتی میتواند نقشی حیاتی در تغییر این وضعیت ایفا کند.
در نهایت، برای بهرهبرداری کامل از توانمندیهای علمی و تحقیقاتی ایران در حوزه هوش مصنوعی، نیازمند رویکردی جامع و همافزا هستیم. این رویکرد باید شامل اصلاحات ساختاری، افزایش سرمایهگذاری در بخش فناوری و تدوین سیاستهای حمایتی باشد تا بتواند به تقویت جایگاه ایران در عرصه جهانی و بهبود وضعیت اقتصادی کشور کمک کند. با نگاه به آینده، لازم است تا با بهرهگیری از تجربیات موفق جهانی و بومیسازی آنها، مسیر توسعه پایدار و نوآورانهای را برای کشور ترسیم کنیم.
